Ораза: Рамазан айында өзіңізге зиян келтірмеудің жолы

Әлем бойынша миллиондаған адамдар ораза тұтып, таң намазынан күн батқанға дейін тамақ пен судан бас тартып отыр. Алайда тамақтану, ұйықтау мен су ішу тәртібінің кенет өзгеруі ағза үшін нағыз стреске айналуы бек мүмкін. Лайқос ораза не үшін қажет екендігін және денсаулыққа деген ықтимал зиянды қалай төмендетуге болатынын талдайды.

Неге Рамазан кезінде ораза тұтқан маңызды

Халықаралық ислам ұйымдарының бағалауынша қасиетті Рамазан айында 1,9 млрд астам мұсылман оразаны ұстайды – бұл дүние жүзіндегі жаппай қолданылатын діни тәжірибелердің ең кеңінен таралған түрлерінің бірі.

Исламда ораза тұту бірнеше мақсатты көздейді:

• Рухани тәртіп пен сенімді нығайту;
• Өзін-өзі бақылау мен шыдамдылықты дамыту;
• Мұқтаж жандарға аяушылық таныту мен тамақ пен судың құндылығын түйсіну;
• Ниетті тазарту және өзіңізбен іштей жұмыс істеуге ден қою.

Ораза арықтау немесе детокс үшін арналмаған – бұл міндетті түрде саналы және рухани тұрғыдан ынталандырылған әрекет болуы тиіс. Ораза тұтудан аяғы ауыр және бала емізетін әйелдер, балалар, қарттар, науқастар мен жолаушы адамдар босатылады.

Оразаны диетология тұрғысынан ұстау

Медициналық тұрғыдан қарайтын болсақ, Рамазан кезінде ораза тұту мезгіл-мезгіл ашығуға ұқсас келеді. Адам ағзасы бірнеше кезеңнен өтеді:

1. Глюкозаны пайдалану. Алғашқы сағаттарда дене тамақтан алған глюкоза қорын жұмсайды.
2. Гликогенге өту. 8-12 сағаттан кейін бауыр гликогенінің қоры шығындала бастайды.
3. Метаболизмдік бейімделу. Ұзақ уақыт бойы ұстамдылық таныту кезінде ағза майларды энергияның көзі ретінде белсендірек қолдана бастайды.

Кейбір адамдарда инсулинге төзімділіктің жақсарғаны, ас үлесінің жалпы калориялығының төмендеуі мен кейде қайта ретке келтіру деп аталатын белгілі бір метаболизмдік бейімделу байқалады.

Ең жиі кездесетін түйткілдер

• бастың ауыруы мен әлсіздік;
• іштің қатуы;
• қыжыл;
• электролиттердің тапшылығынынан сіңірдің тартылуы;
• қант деңгейінің күрт көтерілуі;
• ұйқының бұзылуы;
• сусыздану;
• салмақтың артуы.

Теріс әсерлер көбіне-көп оразаның өзімен емес, сәресі мен ауызашар кезіндегі тамақтану мен өмір салтының ерекшеліктеріне байланысты болып келеді.

Ораза тұтқанда зиянды қалай төмендетуге болады

1️. Ауызашарды дұрыс бастау – құрма мен су

Бұл екеуі қант деңгейін жұмсақ түрде арттырады, энергияны жылдам толтырады және асқазан-ішек жолын негізгі тамақты қабылдауға дайындайды. Толыққанды кешкі ас ішерден бұрын 10-15 минут күте тұрған маңызды.

2️. Сәресі нәрлі болуы тиіс

Сәресі мәзірінің құрамында ақуыздар, мәселен, жұмыртқа, сүзбе немесе ет, күрделі көмірсулар, яғни, ботқалар немесе тұтас дәнді нан, жаңғақтар мен тұқымдардан алынған пайдалы майлар, сонымен бірге көкөністерде болатын жасұнық болуы керек.

3️. Су ішуді қадағалау

Ауызашар, ұйқы және сәресі арасында суды бірқалыпты ішкеніңіз абзал, әрі сусыздануға жол бермеу үшін тәтті сусындар мен артық кофеиннен аулақ болыңыз.

4️. Тамақ мөлшерін бақылау

Тәрелкенің келесідей құрылымын сақтаған пайдалы: жартысы – көкөністер, ширегі – ақуыздар, ширегі – көмірсулар.

5️. Ұйқы мен бірқалыпты белсенділікті сақтау

Күндіз сәл мызғып алу шаршағандықты басуға көмектеседі, таза ауада серуендеу ас қорытуды жеңілдете түседі, ал анағұрлым ауыр келетін жаттығуларды кешке жоспарлаған дұрысырақ.

6️. Созылмалы ауруларды ескеру

Қант диабетіне, асқазан-ішек жолының, бүйрек немесе жүрек-қан тамырлары жүйесінің ауруларына шалдыққан адамдарға алдын ала дәрігердің кеңесін алған маңызды. Ислам дінінде денсаулыққа қауіп төніп тұрған жағдайда аталмыш парыз бойынша жеңілдіктер қарастырылған.

Қорытынды

Қасиетті ай рухани өсудің уақыты ғана емес, сонымен бірге бұл ұстамдылық, саналылық пен өзіңізге қамқорлық таныту арқылы тәніңізге деген анағұрлым ұқыпты көзқарасты қалыптасыру мүмкіндігіне айналуы бек мүмкін.