Жазғы олқылық: неліктен жазда темекіге жиі қайта оралады
Жазда сәл босаңсуға болатын сияқты көрінеді – әрі дәл осы мезетте қыста темекі тартуды тастаған адамдарда көбінесе кері қайту жайты орын алып жатады. Маусым мен тамыз айлары аралығы жаман әдетке қайта оралудың ең бір қауіпті кезеңі болып саналады. Неліктен осылай болады? Лайқос анықтады.
Алкоголь мен әлеуметтік триггерлердің әсері
Негізгі факторлардың бірі әлеуметтік орта болып келеді. Террасалардағы жазғы кештер, пикниктер, фестивальдар мен сапарлар көбінесе компания ортасындағы алкоголь ішу және темекі тартумен қатар жүреді. Зерттеулер көрсетіп отырғандай, дәл осы алкоголь, әсіресе, оны тұтынудың алғашқы минуттары немесе сағаттарында шылым тартуға ауық-ауық оралып отыру ықтималдығын айтарлықтай арттырады – ол өзін-өзі бақылауды төмендетеді және үйреншікті мінез-құлық паттерндерге деген құлшынысты күшейте түседі.
Климаттың ықпалы: ыстық темекіге деген ұмтылысты қалай тудырады
Зерттеудің нәтижесі көрсеткендей, температураның жоғарылауы кезінде адамдар орта есеппен алғанда анағұрлым жиірек темекі тартып бастайды. Мәселен, температура 1°C көтерілгенде 25-34 жастағы және 60 жастан жоғары ер адамдарда күнделікті темекі тарту қаупі шамамен 9% артады екен. Әйелдерде мұндай нақты байланыс табылмаған. Зерттеушілердің пайымдауынша, аптап ыстық күйзеліс пен жайсыздық сезімін күшейтуі мүмкін, осының салдарынан кейбір адамдарда көбіне-көп темекіге деген құлшыныс та арта түседі.
Жаз психологиясы: ерік-жігер неліктен әлсірейді
Әлдеқайда еркін жұмыс кестесі, кезекті демалыстар кезеңі мен қатаң шектеулердің болмауы әдеттердің жеңіл оралуына жағдай жасайды. Психологияда мұны бақылаудың төмендетілген жағдайлары деп атайды, бұл тұста мінез-құлық автоматты түрде іске қосылады деуге болады. Нәтижесінде ми үйреншікті сценарийді аяқтайды да, бұрыннан таныс әрекетті қайталауға деген ұмтылыс пайда болады.
Жазда темекі тартпаудың жолы: практикалық стратегиялар
Тұрақты ұйқы тәртібін сақтау импульсивтілікті азайтады. Саналы тыныс алу мен өзін-өзі реттеудің қысқа техникалары әдетте ұзақ уақытқа созылмайтын жіті жағдайды еңсеруге көмектеседі.
Мынадай қарапайым ой да көмекке келеді: «Бүгін емес, кейінірек темекі тартармын». Бұл ретте психика айырылу мен аман қалу тәртібіне өтпейді, ол осы жағдайды әлдеқайда байсалды – демек, тыйым емес, кейінге қалдырылған шешім ретінде қабылдайды. Бұл ішкі ширығуды азайтады және құлшыныстың шарықтау шегінен өтуге көмектеседі.
Темекі тарту жайындағы ойлар – бұл сәтсіздік емес, бұл мидың үйреншікті стимулдарға деген уақытша реакциясы. Олар әрекетпен қуаттандырылмаса, тәуелділікке оралуды білдірмейді
Жазда әдетке оралуға жол бермеу: негізгі 3 ереже
Ұйқыны бақылаңыз. Ұйқының жетіспеушілігі импульсивтілік пен сырттан болатын дофаминге деген құлшынысты арттырады.
«Кейінге қалдырылған шешім» техникасын қолданыңыз. Өзіңізге «ешқашан» деп айтпаңыз, оның орнына «мен келесі жолы темекі тартармын» деңіз.
Тыныс алу практикалары. Тыныс алудың қысқа ғана гимнастикасы 3-5 минут ішінде құлшыныстың жіті ұстамасын басады.
Әдетке оралсаңыз, не істеу керек: әрекеттер жоспары
Жағдайды өзін-өзі сынға алумен ушықтырудың қажеті жоқ: кінәлік сезім және өзін-өзі жазалау күйзелісті арттырады және қаншалықты қарама-қайшы көрінгенімен темекі тартудың қайталанатын эпизодтарының қаупін күшейтуі мүмкін.
Қолға алуды қажет ететін бірінші жайт – болған деректі белгілеу және бір эпизодты «мен қайта темекі тартамын» дегенге айналдырмау. Олқылыққа бір рет жол бергеніңіз осыған дейін еңсерілген жолды жоққа шығармайды және нәтижені өшіре алмайды. Енді негізгі тәртіпке оралғаныңыз маңызды: ұйқы, су, дұрыс тамақтану мен триггерлерді азайту (алкоголь, күйзеліс әкелетін орта, жаман әдетке құлшыныс пайда болатын жағдайлар).
Егер әзірге толықтай бас тарту қиынға соқса, хиттерлерге ауысу нұсқасын қарастырып көруге болады. Мұнда темекі жанбайды, тек қана қыздырылады, сондықтан темекі түтіні түзілмейді және жану өнімдерінің ықпалы азаяды. Бұл тәуелділік түйткілін шешпейді, дегенмен қарапайым темекімен салыстырғанда уытты жүктемені төмендете алады.
Осы механизмдерді түсіну қауіпті алдын ала төмендету мен жаздан темекі тартуға қайта оралмай өтуге мүмкіндік береді.