Жұрт алдында сөз сөйлеуге дайындалу мен қобалжуды басудың жолы
Тақырыпты тіпті жақсы білсеңіз де, жұрт алдында сөз сөйлеу қобалжуды тудыруы әбден мүмкін. Аудиторияға шығар алдында қолыңыз дірілдейді, тамырдың соғуы жиілейді, ойыңыз шатасады, ал басыңызда кенет ешнәрсе қалмайды. Лайқос жұмыс істейтін бірнеше лайфхакты таңдады.
Басты ойыңызды анықтаңыз
Мәтінді жазбас бұрын мына бір сұраққа жауап беріңіз: тыңдаушылар сөз сөйлегеннен кейін нені түсінуі немесе есте сақтауы тиіс? Басты бір ой сөзіңізді артық нәрселермен күрделендіруге жол бермейді. Егер материал көп болса, оны мағыналық бөліктерге бөліп, рет-ретімен орналастырыңыз.
Мәтінді сөзбе-сөз жаттамаңыз
Бәрін де сөзбе-сөз есте сақтауға тырысу іштегі мазасыздықты күшейте түседі: бір сөйлемді ұмытып қалсаңыз, бүкіл сөзіңіздің желісін жоғалтып алуыңыз бек мүмкін. Негізгі тезистерді, мысалдарды және тақырыптар арасындағы ауысуларды қамтитын жоспар жасаған дұрыс. Осылайша сіз жаттап алған мәтінді еске түсірмей, не айтқыңыз келетінін түсінесіз. Нақты сандарды, күндер мен тұжырымдарды карточкаларға жазып алуға болады.
Дауыстап қайталаңыз
Мәтінді іштей оқу – оны жұрт алдында айтумен бірдей емес. Репетиция кезінде сіз тым ұзын сөйлемдер мен шатасып қалуыңыз оңай жерлерді байқайсыз. Материалды бірнеше рет дауыстап айтып көріңіз, содан кейін таймермен қайталаңыз. Мүмкіндік болса, өзіңізді бейнежазбаға түсіріңіз – осылайша сөйлеу қарқынын, кідірістерді, ым-ишараларды және көз түйістіруді бағалау әлдеқайда оңайырақ болады.
Сөйлеу ырғағын қадағалаңыз
Әдеттегіден гөрі сәл баяуырақ сөйлеңіз және мағыналық бөліктердің арасында қысқа үзілістер жасаңыз. Үзіліс – бұл қателік те, мәтінді ұмытып қалғаныңыздың белгісі де емес. Ол сізге де, тыңдаушыларыңызға да ақпаратты өңдеп үлгеруге көмектеседі.
Көз түйістіруден қорықпаңыз
Бір адамның көзіне тесіле қараудың қажеті жоқ. Көзіңізді бір тыңдаушыдан екіншісіне ауыстырып, әрқайсысында бірнеше секунд тоқтап тұрыңыз. Егер бүкіл залды көру қиынға соқса, оның әртүрлі бөліктерінен бірнеше жылы жүзді адамды таңдап, оларға кезекпен көз тастаңыз.
Не айтқыңыз келгенін ұмытсаңыз, не істеу керек
Үзіліс жасап, жазбаларыңызға қараңыз немесе соңғы ойыңызды басқа сөзбен қайталаңыз. Тыңдаушылар мәтініңізді алдын ала білмейді және жоспардан ауытқығанды байқамай да қалады. Әрбір қалып қойған сөйлемге қайта оралудың қажеті жоқ – жай ғана ең жақын таныс тармақтан жалғастыра беріңіз.
Сөз сөйлеу алдында қобалжуды басудың жолы
- Ұзақ дем шығара отырып, тыныс алу. Мұрынмен 4 секунд бойы байсалды түрде демді ішке тартыңыз, содан кейін 6-8 секунд бойы баяу дем шығарыңыз. 5-7 рет қайталаңыз. Басыңыз айналып кетпеуі үшін тым терең дем алмаңыз.
- «Ширату – босаңсыту». Қол басын, иықты, аяқты және іш тығыршығын 5 секунд қатты ширатып, содан кейін толық босаңсытыңыз. 3-5 рет қайталаңыз. Бұл бұлшықеттің артық ширығуын байқауға және жоюға көмектеседі.
- Сілку. Орныңыздан тұрып, 20-30 секунд бойы қол басын, жалпы қолыңыз бен аяғыңызды ақырын сілкіңіз, содан кейін иығыңызды босаңсытыңыз. Бір-екі рет керіліп-созылуға болады – бұл көпшілікке шығар алдындағы физикалық ширығуды басады.
- Артикуляциялық гимнастика тіл, ерін және жақ бұлшықеттерін жаттықтырады. Қобалжу салдарынан сөйлеу мәнері көбінесе жылдамдай түседі де, дикция нашарлайды, сондықтан сөз сөйлеу алдында артикуляцияға бір-екі минутыңызды бөлген пайдалы. «А – О – У – И» дауысты дыбыстарын баяу айтыңыз, тілді жан-жаққа қимылдатыңыз, жақ сүйегіңізбен айналмалы қозғалыстар жасап, ерніңізбен жұмыс істеңіз. Содан кейін бір-екі жаңылтпашты қосыңыз – жылдамдыққа емес, баяу және нақты, әрі бірте-бірте қарқынды арттыра отырып айтыңыз. Мысалы: «Іске тіл ілесе алады, тілге іс ілесе алмайды».