Балада диабет бар: бұған темекі тартатын әкесінің қатысы қандай?
Темекі тарту және болашақ бала туралы сөз қозғалғанда, әдетте, ананың денсаулығын еске алады. Алайда ұрықталу мезгіліне дейін әке әдетінің де маңызы бар болуы мүмкін бе? Лайқос ғалымдардың нені анықтағанын, балаларда қант диабетінің қандай қаупі турасында айтуға болатыны мен оны азайту мүмкіндігін біліп алды.
Әкенің әдеттері болашақ балаға қалай әсер етеді
Адамдардың көбі қант диабетінің екінші түрі тәттілер мен шамадан тыс тамақтанудан пайда болады деп сенеді. Іс жүзінде мұндағы қауіп көптеген факторларға байланысты: тұқым қуалаушылық, адамның жас шамасы және өмір салты. Сонымен бірге ғалымдар зат алмасуға әсер ететін айқындығы аздау себептерді зерттеу үстінде. Соның бірі – ата-ананың ұрықтануға дейін темекі тартуы.
Зерттеушілер темекі түтініндегі зиянды заттектер гендердің қызметіне және шәует жасушаларының сапасына ықпал етуі мүмкін деп болжап отыр. Ал бұл, өз кезегінде, баланың дамуына және ағзасындағы зат алмасу үдерісіне әсер етуі ықтимал.
Ғалымдар нені анықтады
2026 жылы зерттеушілер әкелердің темекі тарту әдеті ұрпақтың денсаулығына қалай әсер ететінін түсіну үшін тышқандарға эксперимент жүргізген еді. Соқырлардың қанындағы қант деңгейінің реттелуінде, сондай-ақ зат алмасуда маңызды рөл атқаратын бауыр гендерінің қызметінде өзгерістер анықталған.
Нәтиже еркектер мен ұрғашыларда әртүрлі болып шықты. Ұрғашыларда қандағы қант пен инсулин көрсеткіштері, еркектерде зат алмасуды реттеуге қатысатын кейбір гормондардың деңгейі өзгерді. Мұндай өзгерістер екінші типті қант диабеті қаупінің жоғарылауымен байланысты болуы мүмкін.
2015 жылы жарияланған тағы бір зерттеу орта жастағы әйелдерге арналған. Ғалымдар жүктілік кезіндегі ата-ана әдеттерінің қыз балалардың қант диабетіне шалдығу қаупімен байланысының бар-жоғын анықтады. Егер анасы жүкті болған кезде әкесі темекі тартса, қыздың ересек жасында қант диабетіне шалдығу қаупі шамамен 1,7 есе жоғары болады екен.
Болашақ балаларда қант диабетінің қаупін азайтудың жолы
Тәуекелді толықтай жою мүмкін емес, дегенмен кейбір факторларға әсер етуге болады. Жүктілікті жоспарлаған кезде көбіне-көп әйелдің ұстанатын өмір салты туралы ғана айтылады, алайда ер адамның әдеттері мен денсаулығы да баланың репродуктивті денсаулығы мен дамуына ықпалын тигізеді. Сондықтан жүктілікке тараптың екеуі де дайындалуы керек.
- Темекі шегуден бас тарту. Бұл, әсіресе, жүктілікке дайындық кезеңінде уытты заттектерден сақтанудың ең сенімді жолы. Егер әзірге темекі тастау жоспарыңызға кірмесе, зиянды азайту тәсілі ретінде хиттерлерді қарастыруға болады. Мұндағы темекі қыздырылады, алайда жанбайды, сондықтан құрамында 7000 астам химиялық қосылыстары, соның ішінде 70 жуық канцерогені бар темекі түтіні түзілмейді.
- Тамақтануды қадағалау. Көкөністер, жемістер, тұтас дәнді өнімдер мен ақуыз көздері бар алуан түрлі ас үлесі ата-ананың денсаулығын сақтауға көмектеседі.
- Көбірек қозғалу. Физикалық белсенділік қалыпты зат алмасуды нығайтады және қант диабетіне шалдығу қаупін төмендетеді.
- Дұрыс салмақты сақтау. Дененің артық массасы екінші типті қант диабетінің қаупін арттырады. Мұнда қатаң диеталар мен тыйымдар емес, бүкіл отбасының ортақ әдеттері ерекше маңызды.
- Созылмалы ауруларды бақылауда ұстау. Егер болашақ ата-анада қант диабеті немесе басқа да аурулар бар болса, олардың ұрықталуға дейінгі бақылауын дәрігермен талқылап алған дұрыс.
- Алкогольді шектеу. Ішімдікті тұрақты, әсіресе, көп мөлшерде тұтыну, тестостерон деңгейін төмендетіп, шәуеттің сапасын нашарлатуы, шәует жасушаларының саны мен қозғалғыштығын азайтуы мүмкін.
Бала дүниеге келгенде салауатты әдеттерді қалыптастыруды жалғастыра бергеніңіз абзал: әртүрлі тағамдарды ұсыныңыз, көбірек қозғалуға ынталандырыңыз және ұйқысының қануын қадағалаңыз.