Псориаз: іштен басталатын дерт жайлы не білген маңызды

Псориаз – бұл ең кеңінен таралған созылмалы тері ауруларының бірі, әрі оның айналасында күні бүгінге дейін көптеген дақпырттар мен қорқыныштар топтастырылған. Бұл жұқпалы дерт пе? Одан толықтай аыңып кетуге бола ма? Неліктен асқыну жағдайлары қайта-қайта пайда болады? Лайқос осыны дәрігер-дерматовенеролог Лаура Әбдібаевамен бірге анықтады.

Псориаз: бұл не және қалай көрініс табады?

Псориаз – бұл терінің созылмалы қабынба ауруы. Ол иммундық жүйе жұмысының бұзылуымен байланысты болып келеді. Қалыпты жағдайда терінің жасушалары жаңарудың толық циклінен 28 күн ішінде өтеді. Псориазға шалдыққан кезде бұл үдеріс лезде жылдамдай түседі – 3-5 күнге дейін кемиді. Ең кеңінен таралған түрі – қабыршақты (түйіншек) псориаз, әрі ол дертке шалдығу жағдайларының 90%-нда кездеседі. Терінің бетінде күміс түсті қабыршақтары бар тығыз, қызыл түсті түйіншектер, қышыну, құрғақтық, сызаттар мен аурушаңдық пайда болады.

Псориаз мүлдем жұқпалы ауру емес. Ол жанасу арқылы да, тұрмыстық та, жыныстық та жолмен берілмейді.

Көбіне-көп шынтақ, тізе, бастың түкті бөлігі, бел, бөксе мен тырнақ зақымдалады. Ауыр жағдайларда қабыну үдерісі теріден тыс шығып, буындарды зақымдайды да, артритті қалыптастырады.

Псориаз барысы әртүрлі болуы мүмкін:

• толқын тәрізді, ремиссиялар мен асқынулар кезеңдерінің алмасуы;
• ұзақ әрі созылмалы;
• кейде – екпіндеп, бұл тұста бөртпелер бүкіл денеге дерлік таралады.

Псориаздың негізгі себептері мен триггерлері

• генетикалық бейімділік;
• иммундық реттелудің бұзылыстары;
• созылмалы стресс;
• жұқпалар;
• терінің жарақаттары;
• гормондық өзгерістер;
• кейбір дәрі-дәрмектер;
• шалдыққан инфекциялар (вирустық, бактериялық, паразиттік);
• құрғақ климат.

Мамандар өмірдің салт дәстүріне ерекше назар аудартады: темекі тарту, ішімдікке салыну, ұйқының жеткіліксіздігі мен созылмалы шаршағандық адам ағзасындағы қабыну үдерістерін күшейте түсуі және асқыну жағдайларын қоздыруы әбден мүмкін.

Псориаз жұға ма? Дақпыртты сейілтеміз

Әртүрлі зерттеулердің мәліметтері бойынша әлемдегі халықтың 2%-нан 3%-на дейін псориаздан зардап шегеді екен, ал кейбір өңірлерде бұл көрсеткіш 8-10% дейін жетеді. Орта есеппен алғанда бұл аурумен кез келген жастағы 100 адамның ішінде 1-3-інде анықталып жатады, алайда көбінесе – 30 жасқа дейін немесе 40-50 жастан кейін болуы мүмкін.

Псориаз ер адамдарда да, әйелдер мен балалар арасында да бірдей жиі кездеседі. Дегенмен дерт ағымы ерлерде көбінесе ауыр түрде өтеді. Бұл күйзеліске деген реакцияның ерекшеліктеріне және медициналық көмекке кеш жүгінуге байланысты болады.

Генетиканың рөлі

Генетикалық бейімділік шын мәнісінде маңызды рөл атқаратыны рас, алайда бұл үкім емес. Егер ата-ананың біреуінде тері аурулары бар болса, балада псориаздың даму қаупі артады. Егер ата-ананың екеуінде де тері патологиялары болса, ықтималдық 50%-ға жетуі мүмкін. Дегенмен адамның ұстанатын өмір салты «ұйықтап жатқан» гендердің іске қосылу қаупін айтарлықтай төмендете алады.

Неліктен псориаз созылмалы ауру болып саналады

Тіпті, ремиссия кезінде де иммундық жүйе патологиялық реакцияны жадында ұстайды. Теріде триггерлердің ықпалы салдарынан қабыну үдерісін қайта іске қосуға дайын тұратын жасушалар қалып қояды, триггерлер қатарына мыналар жатады: күйзеліс, инфекциялар, жарақаттар, гормондық ауытқулар немесе интоксикациялар.

Дәл осы себептен псориаз сол бір аймақтарға – шынтаққа, тізеге, бас терісіне қайта-қайта оралады. Аурудан толықтай айығып кету мүмкін емес, бірақ ұзаққа созылатын ремиссияға қол жеткізуге әбден болады.

Диагностика және қай уақытта дәрігерге шұғыл барған жөн

• бөртудің кенет таралуы
• қатты қышу, ауырсыну, дызылдау
• қызару мен «ыстық» тері
• кішкентай іріңдеген жерлердің пайда болуы
• сызаттар, қанауға бейімділік
• жалпы хал-жағдайдың нашарлауы, әлсіздік, қалтырау
• сыздау мен буындардың ауыруы
• тырнақ пластиналарының өзгеруі

Диагноз тексеру мен анамнез негізінде қойылады.

Темекі мен алкогольдің псориазға ықпалы

Темекі және алкоголь – бұл псориаз барысын нашарлатып жіберетін факторлар екендігі әлдеқашан дәлелденген. Олар жүйелі қабынуды күшейте түседі, микроайналым арнасын нашарлатады, емдік шаралардың тиімділігін төмендетеді және дерттің ауыр формаларының даму қаупін арттырады.

Шылым шегудің кез келген формалары қабыну қаупінің факторы болып қала бермек, сондықтан бұл тұста ең жақсы шешім жаман әдеттен біржолата бас тарту екені сөзсіз. Дегенмен темекімен салыстырғанда хиттерлердің агрессивтілік тұрғысынан тері мен иммундық жүйеге деген әсері аздау деп саналады. Хиттерлерде темекі жанбайды, тек қана қыздырылады, сол себептен жану өнімдері мен уытты қосылыстар анағұрлым аз түзіледі. Бұл дегеніміз тамырлар мен ағзадағы қабыну үдерістеріне аз жүктеме түсетінін білдіреді. Тері үшін бұл аса маңызды, өйткені псориаз созылмалы қабынуға және иммундық реттеудің бұзылуына тікелей байланысты болып келеді. Бұдан басқа темекі тарту псориазды емдеудің тиімділігін нашарлатады.

Тамақтану, ұйқы және физикалық белсенділік

Қатаң «псориазға қарсы диета» болмайды, алайда тамақтану қабынудың деңгейіне тікелей ықпал етеді. Ас үлесінің негізін көкөніс, жеміс, тұтас дәнді жармалар, балық, пайдалы майлар, жаңғақтар мен тұқымдар құрауы тиіс. Қант, фастфуд, өңделген өнімдер мен алкогольді шектеген маңызды.

Толыққанды ұйқы мен бірқалыпты физикалық белсенділік картизол деңгейін кемітеді, зат алмасу үдерісін жақсартады және күйзеліске қарсы төтеп беру қабілетін арттыра түседі, ал бұл терінің күйіне өзінің тікелей әсерін тигізеді. Көптеген емделушілер асқыну жағдайларының қатты эмоциялық алаңдаушылықтардан кейін пайда болатынын байқайды. Әрі бұл мүлдем кездейсоқтық емес.

Күйзеліс иммундық жүйеге ықпал етеді және қабыну реакцияларын күшейтеді. Осылайша нағыз тұйықталған шеңбер туындайды: аурудың көзге көрінетін белгілері мазасыздық пен өз-өзіне сенімсіздікті тудырады, ал күйзеліс, өз кезегінде, белгілерді күшейтеді.

Псориазды қалай емдейді және ремиссияға қол жеткізу мүмкін бе?

Псориаз емделмейтін дерт болып саналады, дегенмен оны бақылауға алуға болады. Қазіргі заманғы емдеу тәсілдері теріні толықтай тазартуға, қышуды басу мен сызаттарды алып тастауға, әрі ремиссияны айлар және, тіпті, жылдар бойы сақтауға мүмкіндік беріп отыр. Емдеу шараларын таңдау әрдайым дербес жасалады және бұл аурудың формасына, ауырлық дәрежесі мен денсаулықтың жалпы жай-күйіне байланысты болып келеді.

Гормондық жақпа майларды, халық арасында таралған құралдар мен интернеттен алынған кеңестерді өз бетімен қолдану терінің жұқаруына, болдырмау нышанатына, асқыну жағдайлары мен ауру барысының қиындауына әкеліп соқтыруы бек мүмкін.

Қорытынды

Асқынған кезде псориаз өзін-өзі бағалау мен эмоциялық жай-күйге қатты әсер етуі ықтимал. Бұл ретте дерматологиялық қана емес, сонымен бірге психологиялық қолдаудың да маңызы өте зор. Дұрыс емдеу мен өз денсаулыққа мұқият қараған жағдайда псориазға шалдыққан адамдар толыққанды өмір сүре алады.